पुणे : पुणे शहर आणि परिसराच्या पाणीपुरवठ्याचा प्रमुख आधार असलेल्या खडकवासला धरणाच्या घटलेल्या साठवण क्षमतेचा प्रश्न आता राज्यसभेत उपस्थित करण्यात आला आहे. धरणात गेल्या अनेक दशकांपासून मोठ्या प्रमाणात गाळ साचल्याने त्याची प्रभावी साठवण क्षमता लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. त्यामुळे पुण्याची भविष्यातील जलसुरक्षा लक्षात घेता खडकवासला धरणाची साठवण क्षमता पूर्ववत करण्यासाठी तातडीने उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी राज्यसभा खासदार डॉ. मेधा कुलकर्णी यांनी केंद्र सरकारकडे केली आहे.

मूळ ३.७५ टीएमसी क्षमतेत मोठी घट

खडकवासला धरणाची मूळ साठवण क्षमता सुमारे ३.७५ टीएमसी होती. मात्र, अनेक वर्षांपासून जलाशयात गाळ साचत गेल्यामुळे धरणाची प्रभावी साठवण क्षमता जवळपास १.७५ टीएमसी इतकीच उरल्याचे डॉ. मेधा कुलकर्णी यांनी राज्यसभेत नमूद केले. साठवण क्षमतेतील ही मोठी घट पुण्याच्या दीर्घकालीन जलव्यवस्थापनासाठी चिंतेची बाब असल्याचे त्यांनी सांगितले.

पुण्याच्या वाढत्या पाण्याच्या गरजेवर परिणाम

पुणे शहराचा झपाट्याने विस्तार होत असून, वाढती लोकसंख्या आणि वेगाने होणारे शहरीकरण यामुळे भविष्यात पाण्याची मागणी आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. पिण्याचे पाणी, उद्योग, सार्वजनिक सेवा आणि पर्यावरणीय गरजा भागवण्यासाठी उपलब्ध जलसाठा महत्त्वाचा ठरणार आहे.

विशेषतः कमी पाऊस झालेल्या वर्षांमध्ये धरणाची साठवण क्षमता कमी असल्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. पावसाळ्यात उपलब्ध झालेले पाणी पुरेशा प्रमाणात साठवून ठेवता न आल्यास पावसाळ्यानंतर पुणे शहराच्या पाणीपुरवठ्यावर अतिरिक्त दबाव निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

गाळ काढण्यासह विविध उपाययोजनांची मागणी

खडकवासला जलाशयाची साठवण क्षमता वाढवण्यासाठी शास्त्रीय पद्धतीने गाळ काढण्याच्या उपाययोजनांचा अभ्यास करावा, अशी मागणी खासदार डॉ. मेधा कुलकर्णी यांनी केली. यासोबतच पाणलोट क्षेत्राचे पुनरुज्जीवन, गाळ व्यवस्थापन, जलाशयाचे आधुनिकीकरण आणि प्रभावी जल अंदाजपत्रक यांसारख्या उपाययोजनांवरही भर देण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

जलाशय प्रणालीचे सविस्तर मूल्यमापन आवश्यक

खडकवासला जलाशय प्रणालीचे सविस्तर आणि शास्त्रीय पद्धतीने मूल्यमापन करून भविष्यातील शाश्वतता निश्चित करणे आवश्यक असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. पुणे शहरातील लाखो नागरिकांची जलसुरक्षा, सार्वजनिक आरोग्य, शहरी विकास आणि आर्थिक प्रगती यांच्याशी हा प्रश्न थेट संबंधित आहे.

भविष्यातील जलसंकट टाळण्यासाठी आताच उपाययोजना करा

पुण्याची वाढती लोकसंख्या, शहरीकरण आणि भविष्यातील पाण्याची वाढती गरज लक्षात घेता खडकवासला धरणाची घटलेली साठवण क्षमता ही दीर्घकालीन जलसुरक्षेसाठी गंभीर बाब आहे. त्यामुळे शास्त्रीय पद्धतीने गाळ काढणे, पाणलोट क्षेत्राचे पुनरुज्जीवन, गाळ व्यवस्थापन आणि जलाशयाचे आधुनिकीकरण यांसारख्या उपाययोजनांचा विचार करून धरणाची साठवण क्षमता पूर्ववत करण्यासाठी आवश्यक कार्यवाही करण्याचे निर्देश केंद्र सरकारकडून देण्यात यावेत, अशी मागणी डॉ. मेधा कुलकर्णी यांनी राज्यसभेतील विशेष उल्लेखाद्वारे केली.वेळीच योग्य उपाययोजना केल्यास भविष्यात पुण्यासमोर निर्माण होणारे संभाव्य जलसंकट टाळण्यास मदत होऊ शकते, असेही त्यांनी अधोरेखित केले.