पुणे : मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाच्या वृत्ताने संपूर्ण कलाविश्वाला मोठा धक्का बसला आहे. आपल्या दमदार अभिनयाने, स्पष्टवक्तेपणाने आणि सामाजिक जाणिवेने प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या नाना पाटेकर यांच्या आठवणींना आता उजाळा दिला जात आहे. त्यांच्या चित्रपटांपासून ते सामाजिक कार्यापर्यंत अनेक गोष्टींची चर्चा होत असतानाच, निधनाच्या अवघ्या चार दिवस आधी त्यांनी केलेल्या एका वक्तव्याकडे सर्वांचे लक्ष वेधले गेले आहे. ‘मी आज आहे, उद्या नाही’ या त्यांच्या विधानाची सध्या चर्चा सुरू असून, दिवंगत अजित पवार यांच्या एका वक्तव्याशी त्याचे साधर्म्य जोडले जात आहे.

नाना पाटेकर यांच्या वक्तव्याची पुन्हा चर्चा

नाना पाटेकर हे केवळ एक प्रतिभावान अभिनेते नव्हते, तर आयुष्याकडे वास्तववादी दृष्टिकोनातून पाहणारे आणि आपल्या परखड शब्दांतून समाजाला विचार करायला लावणारे व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांच्या बोलण्यात नेहमीच अनुभवाची खोली आणि सामाजिक भान जाणवत असे. आयुष्य किती अनिश्चित आहे, याची जाणीव करून देतानाच माणसाने स्वतःपुरते मर्यादित न राहता समाजासाठी काहीतरी करावे, असा संदेश ते अनेकदा देत असत.

४ ऑक्टोबर रोजी गोव्यात झालेल्या एका कार्यक्रमात नाना पाटेकर यांनी ‘मी आज आहे, उद्या नाही’ असे वक्तव्य केल्याचा उल्लेख समोर आला आहे. या वक्तव्यातून त्यांनी आयुष्याच्या क्षणभंगुरतेवर भाष्य करत माणसाने आपल्या अस्तित्वाचा उपयोग इतरांच्या भल्यासाठी करावा, असा विचार मांडला होता. मात्र, त्यानंतर काही दिवसांतच त्यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्याने या विधानाची पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.

एखादी व्यक्ती आपल्या आयुष्याबद्दल किंवा भविष्याबद्दल सहजपणे बोलते; परंतु नंतर घडणाऱ्या घटनांमुळे त्याच शब्दांना वेगळा भावनिक अर्थ प्राप्त होतो. नाना पाटेकर यांच्या या वक्तव्याबाबतही असेच घडताना दिसत आहे. त्यांच्या चाहत्यांसाठी हे शब्द आता केवळ एक विधान राहिले नसून, त्यांच्या विचारांची आणि जीवनदृष्टीची आठवण करून देणारे ठरत आहेत.

अजित पवार यांच्या वक्तव्याशी साधर्म्य

नाना पाटेकर यांच्या या विधानाची तुलना आता दिवंगत अजित पवार यांच्या वक्तव्याशी केली जात आहे. अजित पवार यांनीही निधनाच्या चार दिवस आधी समाजासाठी काम करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले होते. ‘आज असू, उद्या नसू’ या आशयाचे वक्तव्य करत त्यांनी आयुष्याच्या अनिश्चिततेची जाणीव करून दिली होती. माणसाने केवळ स्वतःसाठी न जगता समाजासाठी काहीतरी योगदान द्यावे, असे आवाहनही त्यांनी केले होते.

अजित पवार यांच्या वक्तव्याची त्यावेळी चर्चा झाली होती. मात्र, त्यानंतर घडलेल्या घटनांमुळे त्या शब्दांकडे पुन्हा भावनिक नजरेने पाहिले जाऊ लागले. आता नाना पाटेकर यांच्या वक्तव्याशी त्याचे साधर्म्य जोडले जात असल्याने हा योगायोग चर्चेचा विषय ठरत आहे.

दोन्ही व्यक्तिमत्त्वे वेगवेगळ्या क्षेत्रांत कार्यरत होती. अजित पवार यांनी राजकारण आणि सार्वजनिक जीवनात आपला ठसा उमटवला, तर नाना पाटेकर यांनी अभिनयासोबतच सामाजिक कार्यातूनही वेगळी ओळख निर्माण केली. मात्र, समाजासाठी योगदान देण्याचा विचार आणि आयुष्याच्या अनिश्चिततेची जाणीव या दोन मुद्द्यांवर त्यांच्या वक्तव्यांमध्ये साम्य दिसून येत आहे.

या दोन्ही वक्तव्यांमधील साधर्म्य हा योगायोग असला, तरी त्यातून समोर येणारा संदेश महत्त्वाचा आहे. आयुष्य किती काळाचे असेल, हे कोणालाही सांगता येत नाही. त्यामुळे आपल्या हातात असलेल्या वेळेत समाजासाठी आणि इतरांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे, हा विचार या विधानांतून अधोरेखित होतो.

नाना पाटेकर आणि अजित पवार यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध

नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर सुनेत्रा पवार यांनीही त्यांच्या आठवणींना उजाळा दिल्याचा उल्लेख समोर आला आहे. नाना पाटेकर आणि अजित पवार यांच्यात जिव्हाळ्याचे संबंध होते, असे त्यांनी सांगितले. त्यामुळे या दोन्ही व्यक्तिमत्त्वांची आठवण आणि त्यांच्या वक्तव्यांतील साधर्म्य यांची चर्चा अधिक भावनिक झाली आहे.

नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व नेहमीच स्पष्टवक्ते आणि परखड राहिले. पडद्यावर त्यांनी साकारलेल्या भूमिका जितक्या प्रभावी होत्या, तितकेच त्यांचे वास्तविक आयुष्यातील विचारही अनेकांना प्रभावित करत असत. समाजातील प्रश्न, सामान्य माणसांच्या अडचणी आणि गरजूंसाठी काहीतरी करण्याची आवश्यकता याबाबत ते अनेकदा आपली भूमिका मांडत असत.त्यांच्या अभिनयातील ताकद, संवादफेक आणि व्यक्तिरेखांमध्ये जीव ओतण्याची शैली यामुळे त्यांनी मराठी तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले. मात्र, त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची ओळख केवळ चित्रपटांपुरती मर्यादित नव्हती. सामाजिक प्रश्नांबाबतची त्यांची भूमिका आणि गरजूंसाठी काम करण्याचा दृष्टिकोन यामुळेही ते चर्चेत राहत असत.

‘आज आहोत, उद्या नसू’; समाजासाठी काहीतरी करण्याचा संदेश

नाना पाटेकर आणि अजित पवार यांच्या वक्तव्यांकडे पाहताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे आयुष्याची अनिश्चितता. माणूस आपल्या कामात, जबाबदाऱ्यांत आणि भविष्यातील योजनांमध्ये अनेकदा इतका गुंतून जातो की, आपल्या आजूबाजूच्या लोकांसाठी काहीतरी करण्याचे महत्त्व विसरतो. मात्र, आयुष्य कायमस्वरूपी नसल्याची जाणीव ठेवून वर्तमानात अर्थपूर्ण काम करणे गरजेचे आहे.

समाजासाठी योगदान देण्यासाठी मोठे पद, प्रसिद्धी किंवा संपत्ती असणे आवश्यक नाही. आपल्या परीने एखाद्याला मदत करणे, गरजूंच्या अडचणी समजून घेणे, सामाजिक प्रश्नांबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि इतरांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवणे, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. नाना पाटेकर यांच्या सामाजिक जाणिवेची आठवण करून देणारा हा विचार त्यांच्या चाहत्यांसाठी विशेष महत्त्वाचा ठरत आहे.

त्यांच्या निधनाच्या पार्श्वभूमीवर जुन्या आठवणी, चित्रपटांतील भूमिका आणि त्यांनी वेळोवेळी व्यक्त केलेले विचार पुन्हा चर्चेत येत आहेत. कलाकाराचे शरीर काळाच्या पडद्याआड गेले, तरी त्याचे काम, विचार आणि समाजावर उमटवलेला प्रभाव दीर्घकाळ टिकून राहतो. नाना पाटेकर यांच्या बाबतीतही त्यांच्या अभिनयासोबतच त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणाची आणि सामाजिक भानाची आठवण कायम राहील.

योगायोगाची चर्चा; पण विचार मात्र कायम स्मरणात

अजित पवार यांच्या वक्तव्याच्या काही दिवस आधी आणि नाना पाटेकर यांच्या निधनापूर्वीच्या वक्तव्यामध्ये साधर्म्य असल्याने अनेकजण या योगायोगाची चर्चा करत आहेत. मात्र, या विधानांना कोणताही भविष्यसूचक अर्थ देण्यापेक्षा त्यामागील सामाजिक संदेश समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

‘आज आहोत, उद्या नसू’ या विचारातून आयुष्याच्या मर्यादांची जाणीव होते; तर समाजासाठी काहीतरी करण्याच्या आवाहनातून आपल्या अस्तित्वाला अर्थ देण्याचा मार्ग दिसतो. प्रसिद्धी, पैसा आणि यश यापलीकडे जाऊन माणसाने माणसासाठी उभे राहणे, हीच या विचारांची खरी ताकद आहे.

नाना पाटेकर यांच्या आठवणींना उजाळा देताना त्यांच्या चाहत्यांसाठी हा संदेशही तितकाच महत्त्वाचा ठरत आहे. त्यांच्या वक्तव्याची चर्चा योगायोग म्हणून होत असली, तरी त्यांनी मांडलेला विचार समाजासाठी प्रेरणादायी ठरू शकतो.

‘मी आज आहे, उद्या नाही’ या शब्दांना मिळालेला भावनिक संदर्भ आणि अजित पवार यांच्या वक्तव्याशी जोडला गेलेला योगायोग यामुळे नाना पाटेकर यांच्या आठवणी पुन्हा चर्चेत आल्या आहेत. मात्र, या दोन्ही वक्तव्यांतून मिळणारा सर्वात महत्त्वाचा संदेश एकच—आयुष्य अनिश्चित आहे, त्यामुळे आपण जिवंत असताना समाजासाठी आणि माणुसकीसाठी काहीतरी चांगले करून जावे.