वसुबारस... आजपासून दिवाळीच्या मंगलपर्वाला प्रारंभ! गोमाता पूजन आणि पहिला दिवा लावण्यासाठी जाणून घ्या शुभ मुहूर्त, पूजा विधी आणि धार्मिक महत्त्व

पुणे : आनंद, उत्साह आणि मांगल्याचे प्रतीक असलेल्या दिवाळी सणाला आज, गुरुवार ५ नोव्हेंबरपासून सुरुवात होत आहे. दिवाळीच्या उत्सवातील पहिला सण म्हणजे वसुबारस. हा दिवस गोवत्स द्वादशी म्हणूनही ओळखला जातो. या दिवशी गाय आणि वासराची पूजा करून त्यांच्याप्रती आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांत वसुबारस मोठ्या श्रद्धेने आणि पारंपरिक पद्धतीने साजरी केली जाते. याच दिवसापासून घराघरांत दिवे लावून दीपोत्सवाचे स्वागत करण्याची परंपरा सुरू होते.

वसुबारस २०२६ : तिथी आणि पूजेचा शुभ मुहूर्त

यंदा वसुबारस गुरुवार, ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी साजरी होत आहे. पंचांगानुसार द्वादशी तिथी ५ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ३५ मिनिटांनी सुरू झाली असून, ६ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ३० मिनिटांनी समाप्त होणार आहे.

उपलब्ध पंचांगानुसार, आज गोमाता पूजनासाठी सायंकाळी ६ वाजल्यापासून रात्री ८ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंत प्रदोषकाळ शुभ मानला जात आहे. या वेळेत गाय आणि वासराची पूजा करता येईल. मात्र, शहरानुसार मुहूर्ताच्या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असू शकतो. त्यामुळे स्थानिक पंचांगाचा आधार घेणे योग्य ठरेल.

वसुबारसची पूजा कशी करावी?

वसुबारसच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि घराची स्वच्छता करून अंगणात सुंदर रांगोळी काढावी. संध्याकाळी गाय आणि वासराला स्वच्छ करून त्यांना हळद-कुंकू लावावे. फुलांच्या माळांनी त्यांची सजावट करावी.

यानंतर गोमातेच्या पायांवर पाणी अर्पण करून हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले वाहावीत. धूप, दीप आणि निरांजनाने आरती करावी. पुरणपोळी किंवा गोड पदार्थांचा नैवेद्य दाखवून गोमातेची प्रदक्षिणा घालावी. कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे आरोग्य, सुख-समृद्धी आणि संततीच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करावी.

घरी गाय-वासरू नसल्यास पूजा कशी कराल?

अनेकांच्या घरी गाय किंवा वासरू नसते. अशा वेळी गायीच्या प्रतिमेचे किंवा मूर्तीचे पूजन करून वसुबारस साजरी करता येते. तसेच गोशाळेत जाऊन गोमातेचे दर्शन घेऊन पूजा करण्याचीही परंपरा आहे. गोशाळेत पूजा करताना तेथील नियमांचे पालन करणे आणि जनावरांना योग्य खाद्य देणे महत्त्वाचे आहे.

दिवाळीचा पहिला दिवा कधी लावायचा?

वसुबारसपासून दिवाळीच्या दीपोत्सवाला सुरुवात होते. या दिवशी सूर्यास्तानंतर घरातील देवघरात तसेच मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ दिवा लावण्याची परंपरा आहे. घराच्या उंबरठ्यावर पणती प्रज्वलित करून दिवाळीच्या सणाचे स्वागत केले जाते.आज सायंकाळी ६ वाजल्यापासून प्रदोषकाळ सुरू होत असल्याने या कालावधीत गोमातेचे पूजन करून घरात पहिला दिवा लावता येईल.

वसुबारसचे धार्मिक महत्त्व काय?

हिंदू धर्मात गायीला मातेचा दर्जा देण्यात आला आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार, गोमातेमध्ये ३३ कोटी देवतांचा वास असतो, असे मानले जाते. त्यामुळे वसुबारसच्या दिवशी गाय आणि वासराची पूजा करण्याला विशेष महत्त्व आहे.

भारतीय संस्कृतीत गाय ही धार्मिक श्रद्धेचा भाग असण्याबरोबरच शेती आणि ग्रामीण जीवनाचाही महत्त्वाचा आधार मानली जाते. दूध, शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील तिचे योगदान लक्षात घेऊन या दिवशी गोमातेप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. कुटुंबात सुख, शांती, समाधान आणि समृद्धी नांदावी, तसेच मुलांचे आरोग्य उत्तम राहावे, यासाठी महिला श्रद्धेने हे व्रत करतात.

५ ते ११ नोव्हेंबरदरम्यान दिवाळीचा उत्सव

यंदा ५ नोव्हेंबर ते ११ नोव्हेंबर या कालावधीत दिवाळीचे विविध सण साजरे होणार आहेत. वसुबारसने सुरू होणाऱ्या या मंगलमय पर्वात धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, दिवाळी पाडवा आणि भाऊबीज अशा सणांचा समावेश आहे. प्रत्येक सणाला धार्मिक, सांस्कृतिक आणि पारंपरिक महत्त्व असून, दिव्यांच्या रोषणाईने आणि आनंदाच्या वातावरणाने घरे उजळून निघणार आहेत.

वसुबारस हा केवळ पूजेचा दिवस नसून निसर्ग, पशुधन आणि आपल्या जीवनाला आधार देणाऱ्या गोमातेप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा सण आहे. त्यामुळे श्रद्धा, भक्ती आणि उत्साहाच्या वातावरणात आजपासून दिवाळीच्या आनंदपर्वाला सुरुवात होत आहे.