पुणे : यंदाच्या मान्सून हंगामावर एल निनोचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येत असून महाराष्ट्रात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. पुणे वेधशाळेचे हवामान शास्त्रज्ञ एस. डी. सानप यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यावर्षी राज्यात सरासरीच्या सुमारे ९० टक्के पर्जन्यमानाची नोंद होऊ शकते.

त्यांनी सांगितले की, मान्सूनच्या पुढील प्रवासासाठी आवश्यक वातावरणीय परिस्थिती सध्या अनुकूल नसल्यामुळे त्याची गती मंदावली आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील विविध भागांत मान्सूनचे आगमन आणि प्रगती अपेक्षेपेक्षा संथ राहू शकते. आगामी काही दिवस राज्यात व्यापक स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता कमी असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

पेरणीबाबत घाई टाळा

मान्सूनपूर्व काळात काही भागांत पूर्वमोसमी पावसाने हजेरी लावली असली, तरी त्यावर विसंबून शेतकऱ्यांनी पेरणीचे निर्णय घेऊ नयेत, असा महत्त्वाचा सल्ला हवामान विभागाकडून देण्यात आला आहे. पावसात खंड पडण्याची शक्यता लक्षात घेऊन स्थानिक हवामानाचा अंदाज पाहूनच पेरणीचे नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

शेती आणि जलसाठ्यांवर परिणाम होण्याची शक्यता

जर मान्सून सरासरीपेक्षा कमी राहिला, तर त्याचा थेट परिणाम शेती, धरणांतील जलसाठे आणि पिण्याच्या पाणीपुरवठ्यावर होऊ शकतो. पावसावर अवलंबून असलेल्या भागांमध्ये पाणीटंचाईची समस्या निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. जनावरांच्या चाऱ्याचाही प्रश्न गंभीर होऊ शकतो.

एल निनो म्हणजे दुष्काळाचे संकेत?

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, एल निनो आणि दुष्काळ यांचा थेट संबंध असल्याचे ठामपणे सांगता येत नसले, तरी भूतकाळातील अनेक दुष्काळी वर्षांमध्ये त्याचा प्रभाव दिसून आला आहे. त्यामुळे यंदाच्या परिस्थितीकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज असल्याचे सांगितले जात आहे.

पूर्वानुभव काय सांगतो?

२००२, २००९ आणि २०१५ या वर्षांमध्ये एल निनोच्या प्रभावामुळे देशातील अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण घटले होते. परिणामी शेतीला मोठा फटका बसला आणि काही प्रदेशांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली होती. मात्र, प्रत्येक एल निनो वर्ष दुष्काळीच ठरते असे नाही, असे हवामान अभ्यासकांनी स्पष्ट केले आहे.

मान्सूनच्या वितरणात असमतोलाची शक्यता

तज्ज्ञांच्या मते, एल निनोमुळे काही भागांत मान्सून उशिरा पोहोचू शकतो, तर काही ठिकाणी सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडू शकतो. याउलट, काही भागांमध्ये अल्पावधीत अतिवृष्टीची शक्यताही नाकारता येत नाही. पावसातील हा असमतोल कृषी क्षेत्रासाठी मोठे आव्हान ठरू शकतो.

दरम्यान, आगामी काही दिवस मान्सूनच्या प्रगतीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मानले जात असून, शेतकरी, प्रशासन आणि संबंधित यंत्रणांनी हवामान विभागाच्या सूचनांनुसार योग्य नियोजन करण्याची आवश्यकता व्यक्त केली जात आहे.